Sosial media hər kəsə söz demək imkanı verdi. Bir vaxtlar fikrini geniş auditoriyaya çatdırmaq üçün qəzet, televiziya və ya radio lazım idisə, bu gün bir telefon və internet kifayətdir. Bu, söz azadlığı baxımından böyük üstünlükdür. Ancaq hər azadlığın bir məsuliyyəti də var.

Son illər sosial şəbəkələrdə təhqir, söyüş və şəxsi hücumların sayı nəzərəçarpacaq dərəcədə artıb. Fərqli fikrə dözümsüzlük, aqressiv şərhlər və emosional paylaşımlar bəzən adi hala çevrilib. Elə bil bəzi insanlar ekran arxasında özlərini qanundan və cəmiyyətdən kənarda hiss edirlər.

Halbuki virtual aləm real həyatdan ayrı bir dünya deyil. Sosial şəbəkədə yazılan hər sözün müəllifi var və həmin söz hüquqi nəticə də doğura bilər. Bir insanı təhqir etmək, nalayiq ifadələrlə alçaltmaq və ya onun haqqında həqiqətə uyğun olmayan məlumatlar yaymaq “sadəcə şərh yazdım” deyərək izah edilə bilməz.

Bəzən insanlar söz azadlığı ilə təhqiri eyniləşdirirlər. Halbuki söz azadlığı fikir bildirmək hüququdur, başqasının şərəf və ləyaqətini alçaltmaq hüququ deyil. Tənqid etmək olar, razılaşmamaq olar, sərt fikir söyləmək də olar. Ancaq bu, söyüşə, böhtana və şəxsi təhqirə çevrildiyi an artıq hüquqi və etik sərhədlər aşılır.

Sosial media platformaları da bu problemlə mübarizə aparmağa çalışır. Bir çox platformada təhqir və nifrət nitqi qaydaları pozan paylaşımlar silinir, hesablar məhdudlaşdırılır. Lakin əsas məsuliyyət istifadəçinin öz üzərinə düşür. Çünki texnologiya insanın əxlaqını əvəz edə bilmir.

Cəmiyyət olaraq bir məsələni də unutmamalıyıq: ekran arxasında yazdığımız sözləri real həyatda həmin insanın üzünə deyə bilməyəcəyiksə, onları yazmağa da ehtiyac yoxdur. Anonim hesabın arxasında gizlənmək nə məsuliyyəti aradan qaldırır, nə də yazılan sözün təsirini azaldır.

Sosial media bizi daha sərbəst danışmağa öyrətdi. Amma sərbəstlik məsuliyyətsizlik demək deyil. Yazdığımız hər cümlə kiminsə nüfuzuna, psixoloji durumuna, hətta həyatına təsir edə bilər. Bir neçə saniyəyə yazılan təhqiramiz şərh illərlə davam edən mübahisəyə və məhkəmə çəkişməsinə səbəb ola bilər.

Virtual aləmdə davranış mədəniyyəti real həyatdan fərqlənməməlidir. Əksinə, sosial şəbəkələr cəmiyyətin aynasıdır. Orada istifadə etdiyimiz dil, göstərdiyimiz münasibət və yazdığımız fikirlər kim olduğumuzu əks etdirir.

Klaviatura arxasında cəsarətli görünmək asandır. Əsl cəsarət isə fərqli fikrə hörmət etməyi, mübahisəni söyüşlə deyil, arqumentlə aparmağı bacarmaqdır. Çünki sözün gücü təhqirdə deyil, təsirindədir. Və bəzən bir cümlə insan haqqında çox şey deyir – ən çox da onu yazan haqqında.